Rústað
Verk sem olli straumhvörfum
Um verkið
Þegar Rústað var frumsýnt árið 1995 olli það hálfgerðu uppþoti í leikhúsheiminum, svo sterk voru viðbrögðin. Gagnrýnendur á Íslandi fara afar fögrum orðum um uppsetningu Borgarleikhússins og Jón Viðar Jónsson gaf Rústað fullt hús stiga, fimm stjörnur. Meðal þess sem sagt hefur verið í dómum er: "Vel unnin og mögnuð sýning", "Magnað - missið ekki af", "loksins - loksins!" og "gríðarlega áhrifamikil".
Þegar verkið var frumsýnt í Bretlandi féllu gagnrýnendur ýmist fram í tilbeiðslu eða reittu hár sitt yfir þessu fyrsta leikriti hinnar ungu og frökku Söruh Kane sem féll síðan fyrir eigin hendi langt fyrir aldur fram. Borgarleikhúsið er fyrst íslenskra leikhúsa til að sviðsetja verk Söruh Kane og í kjölfar frumsýningar á Rústað verða öll hin leikrit hennar flutt í sviðsettum leiklestrum.
Sýningin er bönnð innan 16 ára og alls ekki við hæfi viðkvæmra
Kristín Eysteinsdóttir hlaut Grímuna sem leikstjóri ársins árið 2008 og setur nú upp sitt fyrsta verk sem fastráðinn leikstjóri við Borgarleikhúsið.
Við vekjum athygli á því að í tengslum við frumsýningu Rústað verða öll leikrit Söru Kane leiklesin í Borgarleikhúsinu, auk þess sem leikhúsið í samstarfi við Endurmenntun Háskóla Íslands stendur fyrir námskeiði í samtímaleikritun.
Aðstandendur
- Höfundur Sarah Kane
- Þýðing Guðrún Vilmundardóttir
- Leikstjórn Kristín Eysteinsdóttir
- Leikmynd Börkur Jónsson
- Búningar Börkur Jónsson
- Lýsing Þórður Orri Pétursson
- Tónlist Frank Þórir Hall
- Hljóðmynd Frank Þórir Hall, Jakob Tryggvason
- Leikarar Ingvar E. Sigurðsson, Kristín Þóra Haraldsdóttir, Björn Thors
Umsagnir
- Jón Viðar Jónsson, DV: * * * * * (fimm stjörnur, fullt hús stiga) Dóminn í heild sinni má lesa hér: http://www.dv.is/kritik/2009/2/4/magnad-missid-ekki-af/ en meðal þess sem Jón segir um Rústað er: „Magnað – missið ekki af!... Í mínum huga er enginn vafi á því: Sarah Kane er í hópi merkustu leikskálda samtímaleikhússins. Blasted, fyrsta leikrit hennar, er eitt þeirra verka sem rísa upp úr... Það sem slær mig mest, eftir frábærlega vel heppnaða uppsetningu Leikfélags Reykjavíkur, sem var frumsýnd nú fyrir helgi, er einkum þrennt. .. er í sínum tæra einfaldleik eitt hið fegursta í leikbókmenntum okkar tíma. Og það náði fullum áhrifamætti í flutningi aðalleikendann tveggja, Ingvars E. Sigurðssonar og Kristínar Þóru Haraldsdóttur. .. Á föstudagskvöldið var fannst mér ég ekki vera að horfa á neitt frekar en tilbrigði við þetta stóra stef, um dauða, glötun og frelsun – eða öllu heldur þrá eftir frelsun, von um frelsun. Eitthvað ævagamalt, sagt á algerlega nýjan hátt. Það er stórkostlegt að fá enn að lifa slíkar stundir í leikhúsinu... Það fer ákaflega vel um Blasted á Nýja sviði Borgarleikhússins sem er ekki síst að þakka Berki Jónssyni... Umbreyting rýmisins um miðjan leikinn er með því flottasta sem ég hef séð á íslensku sviði. Tónlistar- og hljóðeffektar Franks Hall og Jakobs Tryggvasonar sköpuðu rétt hughrif, voru hæfilega ágengir. Og sama má segja um sýninguna alla, sviðsetningu og leikstjórn Kristínar Eysteinsdóttur. Allt ber vitni um hárréttan skilning, hárrétta nálgun, smekkvísi og næmleika... Ingvar hefur ósvikna tilfinningu fyrir kaldranalegum en undir niðri hlýlegum húmor persónulýsingarinnar; leikur hans þegar á líður, gin Vítis opnast og árar þess leika lausum hala, er með því besta sem ég hef séð hann gera. Þessi túlkun verður jafnan talin eitt af bestu afrekum hins mikilhæfa leikara... Kristín Þóra Haraldsdóttir stóð sig einnig með prýði ... Björn Thors var líka góður í hermanninum... Í tengslum við sýninguna á Blasted efnir Leikfélagið til leiklestra á öðrum verkum Söruh Kane nú í febrúar. Það er einstaklega lofsvert framtak og sönn fyrirmynd öðrum leikhúsum... Og allt er þetta enn ein staðfesting þess sem maður þóttist svo sem vita fyrir: Leikfélag Reykjavíkur hefur nú náð listrænni forystu í íslensku leikhúslífi. Það blómstrar allt í höndunum á Magnúsi Geir.“ Jón Viðar Jónsson, DV
"Vel unnin og mögnuð sýning...Kristín skilar hér góðu verki og er ánægjulegt að sjá hvernig hún vex enn sem leikstjóri... Leikararnir standa sig með prýði í þessu erfiða verki sem hlýtur að reyna á þá sem listamenn og manneskjur. Túlkun þeirra á þessum brotnu og ónýtu manneskjum var mjög góð og á engan hallað þótt hér sé tekið fram að Ingvar sýnir enn og aftur að hann er einn af okkar allra mögnuðustu leikurum. Leikmynda Barkar Jónssonar var fagmannlega unnin og vel úthugsuð. Lýsing og hljóð þjónuðu verkinu vel. Tónlistin, nokkrir píanóhljómar, undirstrikaði einmanaleika persónanna. Rústað er vel unnin og mögnuð sýning þar sem áhorfandinn er skilinn eftir í rúst." I.Þ. Mbl
" Ég varð fyrir miklum áhrifum... Rústað er mjög áhrifarík sýning. Sýningin er mjög trú verkinu og kemur því afar vel til skila... Þetta er gríðarlega áhrifamikil sýning... Kristín er afskaplega magnaður leikstjóri... Rústað er virkilega fáguð og öguð... Leikararnir standa sig með einstakri prýði." H.H. Lostafulli listræninginn, RÚV
"Það greip mig óvænt tilfinning að lokinni sýningu á Rústað eftir Söruh Kane á Nýja sviði Borgarleikhússins í gærkvöldi: ég fann að ég var þakklát. Fyrir hvað? hugsaði ég hissa. Fyrir að horfa á manneskjur gera öðrum manneskjum mein? Nei, öllu heldur fyrir að sýna mér bakhliðina á fréttunum sem við lesum og heyrum á hverjum degi, sýna mér hvað þær þýða í raun og veru. Það er ekkert þægilegt. Mér varð ansi óglatt á köflum...
Þessi þrjú sýndu sjaldgæfa innlifun í hlutverk sín, og eiginlega er ástæða til að sjá sýninguna þó ekki væri nema til að upplifa það, einkum þó frábæra túlkun Ingvars á Ian. Jafnvel aftur á sjöunda bekk sást hvert svipbrigði og hvert viðbragð - og þau eru mörg og sum áður óséð á íslensku sviði. Kristín Eysteinsdóttir leikstjóri hefur áður sýnt örugg tök sín á persónuleikstjórn - ég minni bara á Penetreitor - og henni skjöplast ekki hér. Börkur Jónsson sýnir enn fádæma snilli sína í sviðsmyndinni og þróun hennar og aðrir sviðslistamenn eiga líka skilið stórt prik fyrir sína vinnu.
Rústað er djarft verk eins og klifað hefur verið á, en hvað er það miðað við það sem gerist í fréttum blaða, sjónvarps og útvarps á hverjum einasta degi. Við lifum ekki í fögrum heimi, og það er brýnt að minnast þess, ekki síst núna þegar okkur finnst við eiga svo bágt" S.A. TMM (Tímarit máls og menningar).
Dóm Silju má lesa í heild sinni hér: http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1729
„Það er óhætt að segja loksins – loksins! ... Ég hef beðið lengi eftir því að sjá Rústað á sviði... Að sýningu lokinni fann ég fyrir tregaþyngslum og sat eftir með grátstaf í kverkunum“ Þ.E.S. Víðsjá, Rás 1, RUV
„Ólíkt öllu sem sést hefur á sviði hérlendis... Þessi sýning snerti mig raunverulega og mjög djúpt... ég var alveg við það að kasta upp á einum tímapunkti... Þessi sýning sýnir hvað leikhús hefur miklu meiri slagkraft en sjónvarp eða bíó...“ S.A. Rás 2 RÚV
Fríða Björk Ingvarsdóttir, menningarritstjóri Morgunblaðsins, ritaði pistil í Lesbók Morgunblaðsins þar sem hún lýsir upplifun sinni af leiksýningunni Rústað undir fyrirsögninni "Hver segir að leikhús eigi að vera auðvelt?". Pistillinn er svohljóðandi:
"Rústað - orð sem vel mætti nota um íslenskt samfélag eins og nú er ástatt. Rústað - leikverk sem setti Bretland á annan endann fyrir hálfum öðrum áratug. Rústað - þrekraun fyrir áhorfendur í Borgarleikhúsinu núna. Verkið er eins og skrifað inn í íslenskan samtíma, jafnerfiður og hann er. En hver segir að leikhúsið eigi að vera auðvelt?
Upplifun þeirra sem sáu þetta magnaða verk Söru Kane á frumsýningu um síðustu helgi var í flestum tilfellum á sömu lund; fólk var slegið, jafnvel miður sín. Fann fyirr því hve efniviðurinn er svívirðulegur og það sem verra er: sannur.
Margir spurðu hvernig hægt væri að skrifa leikrit um svona hrylling? En urðu um leið að svara fyrir hvernig við getum lifað í heimi sem umber svona hrylling. Sú spurning hlýtur að vera það sem Sarah Kane lagði upp með og kastar síðan eins og logandi heitri kartöflu í kjöltuna á prúðbúnum leikhúsgestum.
Það þarf hugrekki til að bjóða Íslendingum í fjárhags- og tilheyrandi sálarkreppu upp á svona verk í skammdeginu. Hugrekkið ber að lofa. Þeir sem töldu Magnús Geir standa fyrir auðseljanlegt glys og glamúr í íslensku leikhúslífi verða nú að éta hattinn sinn. En að því sögðu er aldrei að vita nema einmitt þetta seljist núna. Að fólk sé búið að fá nóg af skemmtihjali eða vandamálum þeirra sem ekkert skortir nema döngun til að takast á við lífið." Fríða Björk Ingvadóttir, Morgunblaðið

