Mar­grét Helga Jó­hanns­dótt­ir – minn­ing­ar­orð

Margrét Helga Jóhannsdóttir leikkona og heiðursfélagi í Leikfélagi Reykjavíkur er látin, 86 ára að aldri. Margrét Helga fæddist 4. maí 1940 og lauk námi frá Leiklistarskóla Þjóðleikhússins árið 1967. Fyrstu árin lék hún nokkur hlutverk hjá Þjóðleikhúsinu og tók virkan þátt í starfi Leiksmiðjunnar, en árið 1972 gekk hún til liðs við Leikfélag Reykjavíkur í Iðnó. Hún varð fljótlega einn af burðarásum Leikfélagsins og starfaði þar hátt í hálfa öld. Margrét Helga var því órjúfanlegur hluti af sögu Leikfélags Reykjavíkur bæði í Iðnó og síðar í Borgarleikhúsinu. Hún var listakona sem sameinaði kraft, húmor, næmni og sterka sviðsnærveru; leikkona sem gat á augabragði kallað fram stórar tilfinningar en jafnframt haft fullkomið vald á hinu smáa, kómíska og mannlega.

Fyrsta hlutverk Margrétar Helgu hjá Leikfélagi Reykjavíkur var Ugla í Atómstöðinni eftir Halldór Laxness árið 1972 og óhætt er að segja að þar hafi hún unnið leiksigur sem festi hana í sessi seim eina helstu leikkonu sinnar kynslóðar.

Á löngum ferli hjá Leikfélagi Reykjavíkur fór Margrét Helga með fjölda burðarhlutverka. Meðal fjölmargra minnistæðra persóna hennar má nefna Diddu í Saumastofunni (1975), Sigurlínu í Sölku Völku (1982), Meg Dillon í Gísl (1984), Láru í Degi vonar (1987), Gógó í Hið ljúfa líf (1997), Mag Folan í Fegurðardrottningunni frá Línakri (1999), Varvöru Stavrogínu í Djöflunum (2000), Hnallþóru í Kristnihaldi undir Jökli (2001), Grétu í Öndvegiskonum (2001) og Violet Weston í Fjölskyldunni: Ágúst í Osage-sýslu (2009), en fyrir það hlutverk hlaut hún Grímuverðlaun sem besta leikkona í aðahlutverki. Eitt eftirminnilegasta afrek hennar hjá Leikfélaginu var einleikurinn Sigrún Ástrós , sem hún hafði sjálf frumkvæði að því að koma á svið. Sýningin sló í gegn í Borgarleikhúsinu og var sýnd fyrir fullu húsi hátt í 120 sinnum. Þar naut sín til fulls einstakt samband Margrétar Helgu við áhorfendur; hlýja hennar, skopskyn, skýr persónusköpun og óvenjulegur hæfileiki til að halda salnum í hendi sér.

Síðustu hlutverk hennar hjá Leikfélaginu voru Anna María í Dúkkuheimili, 2. hluta árið 2018 og Marína í Vanja frænda árið 2019.

Margrét Helga vann einnig markverð afrek í kvikmyndum, sjónvarpi og útvarpi. Hún lék í fjölda íslenskra bíómynda, allt frá Morðsögu, Landi og sonum og Atómstöðinni til Engla alheimsins, Bjarnfreðarsonar og Eldfjalls. Á hvíta tjaldinu og í sjónvarpi birtist sama nákvæmni og mannskilningur og á sviðinu; hún skapaði persónur sem urðu áhorfendum eftirminnilegar, hvort sem hlutverkin voru stór eða smá.

Fyrir störf sín hlaut Margrét Helga fjölda verðlauna og viðurkenninga. Hún hlaut Edduverðlaunin í tvígang – fyrir leik sinn í Englum alheimsins og Eldfjalli. Hún var útnefnd bæjarlistamaður Seltjarnarness árið 2004, varð heiðursfélagi í Leikfélagi Reykjavíkur 2017 og árið 2024 hlaut hún heiðursverðlaun Sviðslistasambands Íslands á Grímunni fyrir ævistarf í þágu sviðslista.

Margrét Helga var hluti af hjarta Leikfélags Reykjavíkur. Hún tók þátt í að móta starf félagsins á tímum mikilla breytinga, frá Iðnó til Borgarleikhúss, og eftir hana situr ómetanlegt framlag til íslenskra sviðslista. Starfsfólk Borgarleikhússins sendir aðstandendum hennar dýpstu samúðarkveðjur. Blessuð sé minning Margrétar Helgu Jóhannsdóttur.